Choroba Meniere'a (wodniak endolimfatyczny)


Choroba Meniere'a jest chorobą ucha wewnętrznego, objawiającą się cieżkimi atakami wirowych zawrotów głowy, postępującym niedosłuchem odbiorczym, szumem usznym i uczuciem pełności w uchu. Po wielu latach trwania choroby, stwierdza się głeboki niedosłuch odbiorczy w chorym uchu. Pomimo, że choroba Meniere'a nie stanowi zagrożenia dla życia, to jednak jej nieprzewidywalny charakter, a zwłaszcza nawracające silne ataki wirowych zawrotów głowy z nudnościami i wymiotami, powodują znaczne ograniczenia w życiu społecznym, rodzinnym i zawodowym pacjenta. Naturalny przebieg choroby obejmuje okresy zaostrzeń z częstymi atakami zawrotów i szybko postępujacym niedosłuchem i okresy naturalnych remisji, które mogą utzrymywać się nawet dwa lata.

Choroba zwykle rozpoczyna się zajęciem jednego ucha, ale w ok. 45 % przypadków, po wieloletnim przebiegu choroby, stwierdza się objawy także w drugim uchu. Czas pojawienia się objawów w drugim uchu jest nieprzewidywalny, od kilku miesięcy do kilkundziesięciu lat. Wiedza na temat możliwości rozwoju choroby w drugim uchu ma znaczenie w procesie podejmowania decyzji o sposobie leczenia. Choroba Meniere'a rozpoczyna się w różnym wieku, ale najczęściej jej początek przypada na wiek 30-50 lat. W równym stopniu dotyczy kobiet i mężczyzn.

Istotą choroby Meniere'a jest nadmierne gromadzenie się płynu w błędniku błotniastym, co w języku medycznym nazywa się wodniakiem endolimfatycznym. Wodniak endolimfatyczny może rozwinąć się na skutek:

  • czynników genetycznych (wewnątrzpochodna choroba Meniere'a)
  • późnych następstw czynników infekcyjnych, metabolicznych, urazowych,
    polekowych, alergicznych, reumatoidalnych, naczyniowych, w przebiegu
    niektórych chorób kości skroniowej (otoskleroza) i innych
    (zewnątrzpochodna choroba Meniere'a)


Diagnostyka

Proces diagnostyczny pacjentów z chorobą Meniere'a obejmuje:

  • badania narządu słuchu (audiometria tonalna, audiometria słowna,
    audiometria impedencyjna, audiometria odpowiedzi wywołanych z pnia
    mózgu, próby nadprogowe)
  • badania układu równowagi (kliniczne badanie otoneurologiczne,
    videonystagmografia, badanie dynamicznej ostrości widzenia, badanie
    miogennych przedsionkowych potencjałów wywołanych, komputerowa
    posturografia dynamiczna)
  • badania obrazowe (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny)
  • badania konsultacyjne (neurologiczne, okulistyczne)


Leczenie

W leczeniu choroby Meniere'a stosuje się leczenie zachowawcze, dobębenkowe leczenie kortykosterydami lub gentamycyną i leczenie operacyjne.

Z uwagi na istotę choroby (wodniak endolimfatyczny) leczenie farmakologiczne obejmuje stosowanie leków "drenujących" naczynia ucha wewnętrznego oraz leki odwadniające. Zaleca się także unikanie nadmiernej podaży soli i płynów oraz kawy, alkoholu, tytoniu i stresu.

Leczenie dobębenkowe (transtympanalne) polega na wstrzyknięciu leku bezpośrednio do jamy bębenkowej, stąd drogą dyfuzji przenika on do wnętrza błędnika. Zabieg wykonuje się w warunkach ambulatoryjnych, w miejscowym znieczuleniu, przy pomocy bardzo cienkiej igły. W chorobie Maniere'a zastosowanie znajdują kortykosterydy
i gentamycyna:

  • transtympanalne leczenie kortykosterydami stosuje się we wczesnych
    stadiach choroby, w okresie jej zaostrzenia, dla "wyciszenia" objawów,
    poprawy słuchu, zmniejszenia nasilenia szumu usznego i uczucia
    pełności; transtympanalne leczenie kortykosterydami jest metodą
    bezpieczną dla słuchu, ale jej skuteczność nie przekracza 50 %,
    z uwagi na praktycznie brak powikłań, można ją stosować na każdym
    etapie choroby, także po przeprowadzonym leczeniu operacyjnym
  • transtympanalne leczenie gentamycyną stosuje się w przypadkach
    zaostrzenia choroby u pacjentów, których słuch jest już socjalnie
    niewydolny (głeboki niedosłuch); założeniem leczenia
    transtympanalnego gentamycyną jest zniszczenie błednika;
    metoda ta skutecznie uwalnia chorych od ataków zawrotów,
    ale ryzyko daleszego pogorszenia słuchu wynosi ok. 30 %,
    należy też pamiętać, że po przeprowadzonym leczeniu część
    chorych zgłasza długo utrzymujące się zaburzenia równowagi
    (nawet do 3 miesięcy).


Najskuteczniejszą metodą uwalniania chorych od ataków zawrotu głowy, jest leczenie operacyjne. Spośród różnych metod operacyjnych, stosowanych w leczeniu choroby Meniere'a, najskuteczniejszą jest operacja przecięcia nerwu przedsionkowego, która polega na przecięciu "kabla" prowadzącego informację o zawrotach głowy z błędnika do mózgu. Operacja ta w Klinice Otolaryngologii WUM wykonywana jest rutynowo od 2004 roku.

Operacja przecięcia nerwu przedsionkowego jest jedynym zabiegiem operacyjnym, który przy 100 % skuteczności likwidowania ataków zawrotów głowy, pozwala na zachowanie słuchu Przecięcie nerwu przedsionkowego jest leczeniem objawowym, co oznacza, że nawet po odcięciu nerwu przedsionkowego, choroba w błędniku toczy się nadal. Liczne prace naukowe oraz doświadczenia własne wskazują jednak, że pogorszenie słuchu u osób, które poddały się leczeniu operacyjnemu postępuje wolniej, niż u osób leczonych nieoperacyjnie.



dr med. Katarzyna Pierchała