Przewlekłe zapalenie zatok


Zatoki przynosowe, w prawidłowych warunkach, są przestrzeniami wypełnionymi powietrzem i łączą się z jamą nosa przez szczeliny zwane ujściami. Błona śluzowa, wyściełająca ściany zatok, nieustannie produkuje śluz, który jest przesuwany za pomocą mikroskopijnej wielkości rzęsek w stronę ujść.

Zwykły katar (przeziębienie) jest spowodowany infekcją wirusową. Uważa się, że zakażenie wirusowe obejmuje od razu zarówno błonę śluzową jamy nosa oraz zatok przynosowych, dlatego prawidłowa nazwa kataru powinna właściwie brzmieć: "ostre wirusowe zapalenie błony śluzowej jam nosa i zatok przynosowych". Zgodnie z definicją, katar cechuje wystąpieniem przynajmniej dwóch objawów: blokady nosa (uczucie zatkania nosa) oraz wycieku wydzieliny (wodnistej, ropnej lub śluzowej), którym może towarzyszyć uczucie ucisku w obrębi głowy lub twarzy oraz upośledzenie powonienia.

Jeżeli po 5 dniach objawy nasilają się, albo gdy nie ustępują po 10 dniach, mamy do czynienia z ostrym zapaleniem zatok przynosowych. O przewlekłym zapaleniu zatok mówimy, gdy dolegliwości nie ustępują przez trzy miesiące. Przewlekłe zapalenia zatok przynosowych (w skrócie PZZP) to grupa schorzeń, których objawy są bardzo zbliżone, ale podłoże i mechanizmy prowadzące do ich wystąpienia są różne, i nie do końca wyjaśnione. Obecnie wyróżnia się dwa główne rodzaje przewlekłego zapalenia zatok przynosowych:

  • przewlekłe zapalenie zatok przynosowych z polipami
  • przewlekłe zapalenie zatok przynosowych bez polipów.


Oba rodzaje wymagają w większości przypadków leczenia chirurgicznego, które najczęściej musi być następnie wspomagane przewlekłym leczeniem farmakologicznym. Badaniami wykonywanym dla potwierdzenia rozpoznania, a jednocześnie umożliwiającymi orientację chirurgowi podczas zabiegu, jest tomografia komputerowa (TK) zatok przynosowych i badanie endoskopowe jam nosa.

Większość pacjentów z PZZP bez polipów wymaga zabiegów poprawiających drożność ujść zatok, zwanych FESS (functional endoscopic sinus surgery, czyli endoskopowa czynnościowa operacja zatok). Zabieg ten polega na ograniczonej, precyzyjnej interwencji chirurgicznej zwiększającej przestrzenie ujść zatok i ułatwiające drenaż śluzu.

W przypadku PZZP z polipami zabieg ma szerszy zakres i ma na celu usunięcie zmian polipowatych oraz stworzenie dostępu dla leków podawanych do nosa (miejscowo działających sterydów). Obecnie zabiegi te wykonywane są głównie pod kontrolą endoskopów, czyli urządzeń optycznych umożliwiających zaglądanie do różnych "zakamarków" wnętrza jam nosa i zatok przynosowych. Najczęściej operacje te przeprowadzanie są w znieczuleniu ogólnym. Do powikłań wymienionych zabiegów należy wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, uszkodzenie struktur oczodołu, dróg łzowych oraz (nieco częściej) krwawienie z nosa. Poważne powikłania zdarzają się na szczęście w mniej niż 0,5% przypadków.

U większości pacjentów po operacji nos jest wypełniany tamponami hamującymi krwawienie. Zwykle są one usuwane następnego dnia po zabiegu, czemu towarzyszy niewielkie i krótkotrwałe (na ogół) krwawienie. W okresie pooperacyjnym niezwykle istotne jest częste płukanie nosa solą fizjologiczną, które sprzyja prawidłowemu gojeniu i udrażnia nos. Skrzepy mogą pojawiać się w wydzielinie z nosa po operacji do 2 tygodni. W tym czasie należy unikać wysiłku fizycznego, gorących pokarmów i napojów, alkoholu, gwałtownego schylania się (mogą one sprzyjać wystąpieniu krwawienia), latania samolotem (obrzęknięte podczas gojenia ujścia zatok nie wyrównują ciśnienia podczas startu i lądowania).

W celu oczyszczenia jam zatok ze skrzepów i wydzieliny u większości pacjentów wykonuje się w tydzień po operacji czyszczenie za pomocą urządzeń odsysających. "Czyszczenie" to jest wykonywane w znieczuleniu miejscowym lub bez znieczulenia. Jest nieprzyjemne, ale niestety konieczne aby po kolejnych dwóch tygodniach chory mógł swobodnie oddychać. O problemie "zatokowym" pacjent nie zapomina jednak zupełnie, bo zwykle musi nadal przyjmować leki do nosa.



dr med. Tomasz Gotlib