Skrzywienie przegrody nosa


Skrzywienie przegrody nosa jest jednym z najczęstszych schorzeń leczonych chirurgicznie przez laryngologa. Przegroda nosa, dzieląca nos na dwie jamy, rzadko jest ustawiona idealnie symetrycznie. Decyzję o ewentualnej korekcji operacyjnej podejmujemy jednak jedynie wtedy, kiedy skrzywienie jest przyczyną istotnych zaburzeń drożności nosa.

Przyczyny powstawania skrzywienia przegrody nosa

Upraszczając nieco sprawę, można podzielić przyczyny skrzywień przegrody nosa na: wrodzone i nabyte. Wśród tych ostatnich dominującą przyczyną są urazy nosa, szczególnie częste w wieku dziecięcym oraz dojrzewania, w związku ze zwiększoną aktywnością ruchową oraz zaangażowaniem w uprawianie sportów, szczególnie kontaktowych. Od razu należy jednak rozróżnić pourazowe deformacje przegrody nosa i deformacje nosa zewnętrznego - o ile w przypadku skrzywienia przegrody, septoplastyka daje szanse na zmniejszenie dolegliwości, to w przypadku deformacji nosa zewnętrznego dla uzyskania dobrego efektu czynnościowego i kosmetycznego wymagany jest zabieg rynoplastyki lub też połączenie obu tych operacji (septorynoplastyka).

Wśród pourazowych deformacji przegrody nosa, typowym przykładem jest zwichnięcie chrząstki czworokątnej. Nierzadko jednak pacjenci nie przypominają sobie żadnego urazu nosa (co oczywiscie faktu urazu nie wyklucza), a skrzywienie przegrody nosa objawia się w postaci listwy chrzęstnej lub kostnej, położonej w dodatku w głębi jam nosa, poza zasięgiem sił działających w momencie urazu - wówczas przyjmujemy, że mamy do czynienia z deformacją wrodzoną. Przyczyny takiego stanu rzeczy upatruje się wsród zaburzeń tempa wzrastania części chrzęstnej i kostnej nosa, jak też mikropęknięć powstających jeszcze w okresie życia płodowego. Pamiętając, że idealnie prosta przegroda nosa rzadko jest spotykana, niektóre wrodzone skrzywienia tego typu, nie powodujące dolegliwości dla pacjenta, mogą być traktowane jako fizjologiczne.

Wskazania do leczenia operacyjnego

Ponieważ samo istenie skrzywienia przegrody nosa nie jest wskazaniem do operacji, więc nie można arbitrarnie oceniać wskazań do leczenia operacyjnego na podstawie wyłącznie badania rynoskopowego lub oceny zdjęć tomografii komputerowej (klasyczne zdjęcia rentgenowskie nie wnoszą wielu informacji w procesie diagnostycznym, stąd też odchodzi się od ich wykonywania na rzecz badania tomograficznego). Wielokrotnie nawet znaczne skrzywienie przegrody nosa nie daje dolegliwości, o ile drożność nosa jest dobra i nie współistnieją inne odmienności anatomiczne.

Ważne jest więc zebranie wywiadu od pacjenta i określenie wraz z nim wpływu dolegliwości spowodowanych skrzywieniem przegrody nosa na jego codzienne funkcjonowanie.

Do objawów skrzywienia przegrody nosa należą:

  • zaburzenia drożności nosa - uczucie jedno- lub obustronnego
    "zatkania" nosa
  • upośledzenie odczuwania zapachów
  • nawracające infekcje zatok przynosowych i gardła oraz
    przewlekle utrzymujacy się nieżyt błony śluzowej nosa, czyli katar
  • chrapanie
  • okresowo nawracające zaburzenia słuchu, spowodowane
    utrudnionym wyrównywaniem ciśnienia w uchu środkowym
  • krwawienia z nosa
  • bóle głowy


Dopiero po zebraniu wywiadu od pacjenta co do powyższych dolegliwości i zbadaniu pacjenta, następuje właściwy proces kwalifikacji do ewentualnego leczenia operacyjnego. Decyzja ta powinna być zawsze oparta na rozmowie lekarza i pacjenta, gdzie jedna ze stron (pacjent) określa jasno swoje dolegliwości i oczekiwania, a druga strona (lekarz laryngolog) przedstawia ewentualne, możliwe do osiągnięcia, efekty. Ważnych jest też wiele dodatkowych okoliczności, takich jak:

  • wiek pacjenta
  • towarzyszące choroby (np. współistniejące alergie, cukrzyca,
    inne choroby mogące upośledzać proces gojenia)
  • inne ewentualnie współistniejące odmienności anatomiczne budowy nosa
  • dodatkowe czynniki, jak np. zawód pacjenta, czy uprawiane
    przez niego sporty


Zmiana kształtu nosa po zabiegu

Tak, jak wspomiano wcześniej, operacja przegrody nosa - jak sama nazwa wskazuje- dotyczy przegrody, nie dotyczy natomiast kostnego ani chrzęstnego rusztowania nosa. Nie należy oczekiwać więc zmiany wyglądu nosa zewnętrznego po operacji przegrody. Zdarza się jednak czasem tak, że usuwanie deformacji w obrębie przedniej części przegrody nosa, może mieć wpływ np. na dyskretne obniżenie koniuszka nosa lub zmianę kształtu słupka. Zwykle zmiany te są zupełnie niezauważalne nawet dla bliskich pacjenta. Niestety, wśród możliwych powikłań operacji przgrody nosa, jest też załamanie się szkieletu nosa na skutek utraty podparcia przegrodą wskutek przesadnie rozległej resekcji skrzywienia - na szczęście jednak są to rzadkie przypadki.

Zabieg operacyjny i gojenie pooperacyjne

Bardzo wielu pacjentów obawia się bólu związanego tak z operacją, jak i okresem rekonwalescencji. Zabieg wykonywany jest w Klinice Otolaryngologii WUM przy znieczuleniu ogólnym, a więc nie wiąże się z żadnymi dolegliwościami bólowymi w trakcie jego trwania. Ból może natomiast występować w okresie gojenia i rekonwalescencji - stosowane są wtedy skuteczne leki przeciwbólowe.

Osobnym problemem jest tamponada, która jest rodzajem opatrunku powstrzymującym krwawienie, zakładanym pod koniec zabiegu operacyjnego i usuwanym po 24 - 48 godzinach od zabiegu. Zwykle pierwsza doba po zabiegu operacyjnym jest dla pacjentów źródłem pewnego dyskomfortu, jest on jednak zwykle związany z koniecznością oddychania wyłacznie ustami (ponieważ jamy nosa wypełnione są tamponadą).Warto zaznaczyć, że obecnie coraz częściej używa się opatrunków pneumatycznych, pokrytych hydroksyetylowaną skrobią o doskonałych właściwościach powstrzymywania krwawienia, znacznie lepiej tolerowanych przez pacjentów.

Zazwyczaj nazajutrz po zabiegu operacyjnym usuwana jest tamponada, co zwykle wiąże się z krótkotrwałym krwawieniem z nosa i pacjent zwykle opuszcza Klinikę tego samego lub następnego dnia. Po usunięciu tamponady, pacejntom zaleca się płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej lub podobnymi roztworami, co pozwala na szybsze zmniejszenie się pooperacyjnego obrzęku tkanek, sprzyja szybszemu usuwaniu z nosa skrzepów pozostałych po operacji i szybszej rekonwalescencji.

Zwykle pacjentom zalecane jest powstrzymanie się od pracy przez 7 do 14 dni, ze względu na konieczność unikania wysiłku fizycznego (może być przyczyną krwawień), jak i ze względu na zwykle jeszcze ograniczoną drożność nosa i w związku z tym gorszą koncentrację i tolerancję wysiłku. Zazwyczaj podczas tego okresu pacjent zgłasza się na wizytę kontrolną, podczas której lekarz laryngolog usuwa pozostawione w jamie nosa płytki teflonowe, stabilizujące nową przegrodę nosa. Jest to zazwyczaj zabieg zupełnie bezbolesny.

Warto pamiętać, decydując się na zabieg operacyjny, że nigdy nie jest możliwe określenie drożności nosa po operacji przez lekarza kwalifikowanego, należy więc brać pod uwagę zróżnicowane efekty zabiegu. Każdy pacjent jest inny i nie można przenosić doświadczeń (ani dobrych, ani złych) osób trzecich bezpośrednio na siebie.



lek. Arkadiusz Paprocki, lek. Grzegorz Januszek